TESTIMONIA DE VERSIONE LATINA JOANNIS SCOTI ERIGENAE
I. Nicolai P. I ad Carolum Calvum literae de Joanne Scoto Operum S. Dionysii Areopagitae interprete, ann. 861 vel 862.
NICOLAUS S. S. D. dilecto filio CAROLO glorioso Francorum regi.
Sane plurimum nos laetificat, quod in imperio et regno vestro, et specialiter Parisius, bonarum artium studia praedecessorum vestrorum cura stabilita repullulent, quarum seminibus Ecclesia Dei fructificat, et animi vegetantur ad illius defensionem. Sed nuper doluimus, ut relatum est apostolatui nostro, quod opus Dionysii Areopagitae, quod de divinis Nominibus et caelestibus Ordinibus graeco descripsit eloquio, quidam vir Joannes, natione Scotus, nuper transtulit in Latinum: quod juxta morem Ecclesiae nobis mitti, et nostro judicio debuit approbari; praesertim cum idem Joannes multae scientiae esse praedicetur olim, sed non sane sapere in quibusdam frequenti rumore dicatur. Hinc est, quod dilectioni vestrae vehementer rogantes mandamus, quatenus apostolatui nostro praedictum Joannem repraesentari faciatis, aut certe Parisius in Studio, cujus capital jam olim fuisse perhibetur, morari non sinatis, ne cum tritico sacri eloquii grana zizaniae et lolii miscere dignoscatur, et panem quaerentibus venenum porrigat. Datum an. III.
II. Ejusdem epistolae fragmentum ex Decreto Ivonis Carnotensis episcopi.
Relatum est apostolatui nostro, quod opus beati Dionysii Areopagitae, quod de divinis Nominibus vel caelestibus Ordinibus graeco descripsit eloquio, quidam vir Joannes, genere Scotus, nuper in Latinum transtulerit. Quod juxta morem nobis mitti, et nostro debuit udicio approbari, praesertim cum idem Joannes, licet multae scientiae esse praedicetur, olim non sane sapere in quibusdam frequenti rumore diceretur. Itaque quod hactenus omissum est, vestra industria suppleat, et nobis praefatum opus sine ulla cunctatione mittat, quatenus, dum a nostri apostolatus judicio fuerit approbatum, ab omnibus incunctanter nostra auctoritate acceptius habeatur.
III. Anastasii S. Romanae Ecclesiae bibliothecarii ad Carolum Calvum literae de Joanne Scoto, Operam S. Dionysii Areopagitae interprete.
Inter cetera studia, quae tam laudabilis actio, quam saluberrima commonitio, quin etiam odorifera volans opinio de virtutum ac morum quailtate tuorum, o Dictator inclyte, mortalium mentes excitat, et ad effodiendam sapientiam hortatur velut thesauros, illud quoque non mediocriter est admiratione stupendum, quod non solum latinos Patres, sed et graecos rimari non cessas, et romana lingua pollentes pelasgarum facis rerum non expertes. Tu quippe facis, qui ad faciendum suscitas et hortaris, quia et nos saepe magnam domum fecisse dicimur, non tamen manibus, sed affatibus. Beatus itaque Areopagita Dionysius, Atheniensis antistes, quem inter cetera constat industria tua, praestantissime principum, in romanum sermonem translatum, tantum est, ut ipse patentius nosti, ad intelligendum difficilis, quantum sermone sublimis: imo quanto difficilia sunt intellectu, et alta mysteriis, quae ipse perscrutatus, superna revelante gratia didicit, et arcana theologiae, divina se ducente manu, ingressus in sanctuarium Dei ablato velamine penetravit.
Mirandum igitur est, quia pietas tua nec talia indiscussa reliquit, sed, hic licet in terra ambulat, tanquam in caelis conversans ambit, ita ut, veluti quidam, ut ita fateamur, angelus vel caelestis homo Sancta Sanctorum ingredi contemplatione videaris, et ad abdita et adyta divinae ineffabilitatis, quantum possibile est mortalibus, acutis spiritualium oculorum visibus accessisse credaris.
Mirandum est quoque, quomodo vir ille barbarus, qui in finibus mundi positus, quanto ab nominibus conversatione, tanto credi potuit alterius linguae dictione longinquus, talia intellectu capere, in aliamque linguam transferre valuerit: Joannem innuo Scotigenam, virum, quem auditu comperi per omnia sanctum. Sed hoc operatus est ille artifex Spiritus, qul hunc ardentem pariter et loquentem fecit. Nisi enim ex gratia ipsius igne caritatis flagrasset, nequaquam donum linguis loquendi procul dubio suscepisset. Nam hunc magistra caritas docuit, quod ad multorum instructionem et aedificationem patravit.
Verum etsi ad mensuram datus est ei Spiritus, ipse tamen, paternis doctrinis imbutus, quantum potuit, fecit, et prodesse proximis ultra vires tentavit. Siquidem praeter illa, quae hunc latuisse probantur ex his, quae sparsim a quibusdam de praedicti Patris sermonibus et epistolis ante nos interpretata inveniuntur, plurimum utilitati subtraxit, quia tanto studio verbum e verbo elicere procuravit, quod genus interpretationis, licet et ipse plerumque sequar, quantum illustres interpretes vitent, tua profecto sollers experientia non ignorat. Quod eum non egisse ob aliam causam existimo, nisi quia, cum esset humilis spiritu, non praesumpsit verbi proprietatem deserere, ne aliquo modo a sensus veritate decideret. Unde factum est, ut tantum virum, qui per se, quoniam intima et ardua quaeque utriusque philosophiae penetralia rimari proposuit, perplexus nostris intellectibus videbatur, intra cujusdam labyrinthi difficilia irretiret, et in antris profundioribus invisibiliorem quodammodo collocaret, et quem interpretaturum susceperat, adhuc redderet interpretandum.
Quapropter ipse, merito anxius, coepi sedulo quaerere, si forte reperiri potuisset praeceptor quisquam vel aliquod scriptum, quo enucleante tantus Pater nobis liquidius illucesceret, et, quia jam per interpretis industriam linguae nostrae fuerat traditus, nostris quoque patulus redderetur perfectius intellectibus: cum ecce repente paratheses sive scholia in eum, quae Constantinopoli positus videram, ad manus venere, quibus utcunque interpretatis mihi aliquantulum magis emicuit, quae videlicet in marginibus interpretati codicis ejus, ut in Graeco reperi, mox interpretata utcunque, donec a docto melius interpretarentur, respondentibus signis interpres ego satis imperitus apposni, vestraeque gloriosae sapientiae potissimum fore mittenda non immerito judicavi, ut scilicet, quae fuit alterius interpretationis hortatrix et auxiliatrix, sit etiam nostrae qualiscunque susceptrix et approbatrix. Ipsorum autem scholiorum sive paratheseon quaecunque in calce sni siguum vivificae crucis habent, a beato Maximo confessore et monacho inventa narrantur, cetera vero sancti Joannis, Scythopolitani episcopi, esse feruntur. Sane ubi a verbis interpretis scholia ipsa dissentire vidi, ut lector, quid de apposita dictione interpres senserit, quid scholion insinuet, indifficulter agnoscat, et verba interpretis scholio inserui, et, qualiter ea scholii compositor praetulerit, innui. Sed et, sicubi opportunum fore conspexi, ex me quoque, quoniam esse aliter non potuit, paucissima quaedam, et quae facilius ab intelligente agnosci poterant, interposui.
Praeterea notandum est, quod, licet tantae gloriae tantaeque scientiae sive antiquitatis iste sanctus Dionysius fuerit, nunquam tamen aliqua opuscula eum edidisse, nisi fallor, quaecunque orthodoxorum scripta traditio prodit, priusquam Romani pontifices, videlicet Gregorius, Martinus, et Agatho, dictorum ejus in conscriptis suis mentionem fecerint, et ea per haec probabilia judicantes admiserint, Gregorius scilicet in homelia capituli evangelici de centum ovibus et decem drachmis, Martinus in synodo sua, quam Romae contra haereticos celebravit, et Agatho in epistola, quam ad sextam synodum destinavit. Unde ego veram esse Graecorum opinionem conjicio perhibentium, libros ejus a prioribus haereticis occultatos, donec longo post tempore ex opusculis ejus solus codex, qui nunc habetur, est Romae repertus, ceterisque nondum inventis in Graeciam asportatus. Edidit enim et alios, ut ipse innuit, libros, quos nec Graecus quisquam, nec adhuc potuit invenire Latinus.
Et quidem Lucas in Actibus apostolorum, Eusebiusque Pamphili, et Dionysius Corinthi antistes, de eo quaedam miranda tradunt: quae vero scripserit, nisi me oblivio fallat, omnino non tradunt. Suadet autem ad hoc ita credendum etiam illud, quod nemo probabilium tractatorum, sicut eis moris est, priorum dicta excerpendi et suis opusculis inserendi, scriptis ipsius utitur, aut horum cujuspiam reminiscitur. Denique vir magnus et apostolicae vitae praeceptor Constantinus philosophus, qui Romam sub venerabilis memoriae Adriano juniori Papa veniens, S. Clementis corpus sedi suae restituit, quique totum codicem saepe memorati et memorandi Patris memoriae commendaverat, et quantum utilitatis medulla ejus habebat, auditoribus commendabat, solitus erat dicere, quod, si sanctos, videlicet priores institutores nostros, qui haereticos quosque vix et quodammodo cum fuste decollaverunt, Dionysium contigisset habere, cum acuto illos gladio procul dubio trucidassent, innuens profecto hujusmodi dicto, quia, quorum os laboriosius et forte tardius obstruxerunt, facilius et acutius, sive velocius—ojxu ъ quippe et acutum significat et velox—obmutescere coegissent. At vero post praelatorum sanctorum sedis apostolicae praesulum memoriam tam sanctae septima et octava synodus, quam latini et graeci doctores, non solum, quia venerabilis hic Pater scripserit, innuunt, sed et testimonia ex scripturis ejus frequenter assumunt, ut scilicet sensus suos et dicta tanti viri reddant auctoritatis pondere gravida, et cunctis mortalibus approbanda pariter et sectanda.
Deus omnipotens gloriam tuam a terrenis ad caeleste regnum transferat quandoque. Explicit. Data X Kal. April., indict. VIII a.
|
